This page is READ-ONLY. It is generated from the old site.
All timestamps are relative to 2013 (when this page is generated).
If you are looking for TeX support, please go to VietTUG.org

Bài phỏng vấn thầy Trương Văn Chú

Bản gốc: http://viettug.tuxfamily.org/ieie/mrchu.html

Chú thích: Cuộc phỏng vấn sau đây được thực hiện qua email, bởi kyanh, trong thời gian từ ngày 21 tháng 5 đến ngày 30 tháng 5 (2006). Dự định công bố vào đầu tháng 7 (2006) nhưng vào ngày 3 tháng 7 ViệtTUG nhận được tin buồn....

Nội dung cuộc phỏng vấn được công bố ở đây không qua biên tập. Một số lỗi chính tả hẳn không làm bạn phiền lòng.

Chúng ta cùng cám ơn vì những đóng góp của thầy cho thế giới TeX. Chúc thầy Chú sức khoẻ, niềm vui!

Chào thầy! Cám ơn thầy đã đồng ý xì trum phỏng vấn ;) Thầy có thể tóm tắt một chút về bản thân và công việc hiện tại của thầy không? Thầy nhớ lần đầu tiên làm quen với TeX chứ? Ấn tượng của thầy thế nào nhỉ

Tôi sinh năm 1949 tại Thừa Thiên. Năm 1969 bắt đầu vào Đại Học Huế. Học Trung, Tiểu hoc tại Nha Trang (gia đình vào NhaTrang năm 1953). Hiện tại dạy Toán cho các lớp không chuyên tại Trường PTTH Chuyên Lê Quí Đôn NhaTrang. Thích làm bạn với máy tính.

Lúc Việt Nam bắt đầu có máy tính. Chúng tôi được một người bạn Pháp cho một máy tính ORIC chạy trình BASIC. Máy đó chỉ giống như một bàn phím. Nối no với một màn hình thì thông tin xuất mới hiển thị. Đấy là thời điểm mà nhà trường muốn mua một đầu video JVC 779 không chỉ được cấp kinh phí của Ty mà còn phải qua Ty TT Văn hóa duyệt phép xử dụng. Thời gian nào không chính xác. Chỉ biết tôi rất mê máy tính. Khi dành dụm được đủ một số tiến (vừa để mua một con Dream) thì tôi quyết định vào Saigo2n rinh về một cái XT hai ổ đĩa mềm 1.2MB. Thế là bắt đầu cho những khổ ải về sau. Bạn nhớ rằng mua một cái XT không có đĩa cứng, không dám mua ổ 1.4MB mà chỉ mua ổ 1.2MB ... thì hãy tưởng tượng thêm chút nữa là hiểu mức độ liều của tôi (và phải đi Sài gòn mới có - Nha tRang là thua). Một năm sau, Chúng tôi (đã học từ trước qua các bài dạy về môn Lý thuyết hữu hạn, automat tại Đại học -- nhưng làm gì có máy), đang dạy tại LQD, được Ty Giáo Dục (lúc đó là Ty) cấp kinh phí mua một máy tính AT 286. Đó là điều mới cho Trường.

Nhưng tôi cũng không được dùng thường xuyên cái AT này đâu nhé!

Nhưng đâu làm gì được. Tôi đã có máy XT trước đó rồi? Tôi phải làm sao đây? Phải đầu tư máy in. Và cái gì để soạn thảo văn bản. Năm đó, một đồng nghiệp cho tôi mượn cuốn tài liệu (bản photo) về LaTeX do chính Leslie Lamport viết. Tôi quyết định chọn TeX và LaTeX làm trình (sắp chữ) để biên soạn tài liệu cho mình. Lúc bấy giờ tại Nha Trang chỉ có 3 người dùng LaTeX đó là: Tôi, một đồng nghiệp tại LQD (đã chết) và một đồng nghiệp tại Cao Đẳng. Tôi sử dụng Pascal làm ngôn ngữ lập trình chính (trong nhà trường mà).

Máy in làm khổ tôi? Các máy in mua secong hand (vừa túi tiền của mình) không thể dùng hợp với LaTeX. Làm thế nào? Đã liều thì liều: Viết driver cho nó chạy với LaTeX.

Bước khổ ải thứ nhất với TeX. Một mình tôi làm tất cả. Các đồng nghiệp tôi bỏ rơi `tôi', vì các vị đó có tiền để mua một cái Epson 24 kim (dùng được với LaTeX). Đó là bước quyết định làm tôi không tách khỏi LaTeX/TeX

Thôi nhé. Tôi xin tạm ngưng hẹn để kỳ sau kể tiếp. Hy vọng thành câu chuyện vui.

Như vậy thời gian thầy làm quen với LaTeX phải sau năm 1986 (?), nghĩa là sau khi LaTeX ra đời! Thời đó, phải dùng LaTeX trong DOS thôi... thầy còn giữ bản nào của thời đó không nhỉ :D

Viết driver cho máy in để có thể dùng được với LaTeX. Có lẽ đây là điều khủng khiếp nhất mà em từng nghe ;) Thầy đã làm thế nào ? Tốn mất bao nhiêu thời gian và hiệu quả ra sao, khi ... thầy bị bỏ rơi?

Ban đầu khi TeX, LaTeX chạy ở DOS thì tôi không dùng gói Tiếng Việt của Mr Nguyễn Đại Quí vì làm gì có ai cho, Internet? Làm gì có mà lên? Tôi tự viết các định nghĩa đó chứ? (Theo hướng dẫn của Leslie Lamport). (rinh soạn thảo chữa cháy của tôi khi cần các văn bản nhanh là WordPerfect). Sau này khi có tiền vài năm sau tôi mới mua được cái AT 286 và chạy Win311 workgroupthì mới biết Word6 và lúc đó thì tôi mới biết gói tcvn của Nguyễn Đại Quí (rất cám on Mr Quí và cám ơn người bạn chuyên gia Nga V Mackob), lúc đó tôi mới bớt quan tâm đến việc encoding. Nhưng sau lại nhờ vào Internet nên tôi biết được cái vntex còn tốt hơn và tôi dùng vntex. Một lần nữa Tôi thấy lúc bây giờ người ta rất thích cái Word6, vì nó có nhiều font đẹp nên tôi lại nghĩ làm thế nào dùng nhiều gói với nhau. Đọc rất nhiều thu nhận chẳng bao nhiêu vì chỉ có một mình tôi làm mà thôi. (Cái máy in tôi mua cũ là máy in kim hiệu NEC nên phải viết driver cho nó. Có tài liệu là dễ viết. Máy in kim nên cũng dễ viết hơn. Với máy Laser thì phải biết nhiều hơn. Điều khiển 9 cây kim cũng dễ hơn chứ?)

Thầy đã dùng TeX/LaTeX trong công việc của thầy như thế nào? So sánh với Word6, ngoài chuyện font, theo thầy TeX/LaTeX có ưu và nhược điểm gì?

Xin trả lời theo ý kiến cá nhân nhé! Đối với tôi Word dễ sử dụng nhưng không dễ sử dụng tốt. Lí do: Nó có nhiều icon giúp ta ` tưởng tượng' được nút đó làm công việc gì... Nhưng tôi chịu thua ... Nó có menu thả xuống vào đó là có tất cả nhung cũng không dễ gì hiểu. Nó có phím tắt để làm các thao tác nhanh gọn lại cũng nhưng ... đố ai nhớ hết các shortcut đó. Với word 6 thì những gì ta thấy chưa chắc đã được như vậy (what you seen may not get) (Tiếng Anh tầm phào đó :P). Nói chung tôi không thích cái gì tự động???

Với TeX và LaTeX tôi có thể làm điều tôi nghĩ. Đó là cái quan trọng. Khi đang nhập tài liệu mà ấn phím blank thì con trỏ chạy tới đâu mặc xác nó không lo vì có ai bảo nó phải chừa khoảng trồng là bao nhiêu đâu? Không có sự kiện vô tình. Chỉ có điều phải hiểu nó, hiều các lệnh của nó -- Điều này làm dị ứng một số bạn không thích iếng Anh. Khi nói tôi quá khích và lớn lối: Xài máy tính mà đợi cái Việt hóa thì chết mất, nghĩ chơi là hơn. Người ta cũng tranh cải file là tập tin hay là tệp; tôi chỉ nói và nghĩ nên nói đó là file. Còn nhiều thứ nữa chứ?

Nói chung với TeX tôi nghĩ gì thì được nấy - What you think and you get.

Dùng LaTeX tôi học thêm được nhiều chuyện, ví dụ như học Tiếng Anh ... có lúc mua bánh mì mà không biết nói sao? Rèn được tính cẩn thận và quan trọng là phải suy nghĩ không làm theo quán tính, không theo thói quen. Nhờ đó tôi trở nên chính chắn về suy nghĩ hơn (Mặc dù miệng tôi hay nói bậy!!!) Đi quá xa một ít: Tôi muốn cái gì nhỏ gọn dễ xài; vậy rất tâm đắc với cái VnMik của em. Em có thế thấy lý do vì sao tôi gọt bỏ nhiều thứ của MikTeX để cài được trên ổ đĩa RAM vì không phải ai cũng có đĩa cứng máy tốt để chạy WinXP - nhà nghèo chỉ đến Win98 như tôi là tốt lắm - Bởi vậy tôi cho Win98 và TeX cùng nhiều thứ khác chạy trên RAM vừa nhanh vừa... Do yêu cầu của mình nên tôi phải đi vào `hệ thống'. Tức là làm lung tung để phục cho cái TeX của mình -- Đó cũng là học chứ?

Tôi chưa từng học tin học với ai. Chỉ tự học, đọc tài liệu và chịu bỏ tiền mua sách, Dùng TeX và LaTeX là tiết kiệm nhất. Không biết bao lần bị virus mà các file TeX của mình vẫn an toàn.

Tôi dùng TeX để soạn tài liệu Toán. Thầy giáo Toán mà viết ký hiệu lem nhem thì chán lắm ... Tài liệu soạn ra được in và sau đó photo cho các học sinh của mình dùng. Cũng đẹp như/hơn sách của ta in đó... Mỹ thuật cũng lôi cuốn chú ý của học sinh làm tăng hình ảnh của mình ... thấy mình nghiêm chỉnh ... Tán dóc thế thôi. Kỳ Anh gọt bớt cái nào mình nói quá lố giúp đi nhé. Cứ thoải mái. Vì mình rất thích người trẻ ăn ngay nói thẳng.

Thầy đã dùng TeX như vậy, liệu gặp trục trặc gì khi trao đổi tài liệu với đồng nghiệp, người khác? Chỗ của thầy có nhièu người dùng TeX không? Hẳn thầy cũng cố đi 'thuyết phục' nhiều người lắm?

Không ai muốn đi trên một con đường chỉ có một mình cả. Ma nó bắt! Nhưng người cùng đi với mình thì phải không thuộc kiểu ` đồng sàn dị mộng'. TeX không giúp mình kiếm được tiền chỉ giúp mình thỏa mãn được việc tự học của mình (xem như là thú vui thay cho việc đi hát karaoke). Mình cũng mong muốn có nhiều người dùng TeX; nhưng KA chắc cũng rõ cái món ` Hàn Quốc Mì ăn liền' thế nào chứ? Cũng chịu thôi!

Dĩ nhiên tại NT theo tôi biết có mấy người (mấy người dùng TeX thôi) trong đó có hhp của viettug và hai người nữa tôi biết chỉ chừng đó.

Tôi không ở DH Hải sản nên không biết về SV bên đó dùng gì để viết Luận Văn... Chuyện bên lề: Tôi biết tại DH `BK' Đà Nẳng có thầy Hùng (nay là Trưởng hay Phó Khoa cơ địa hay gì đó đã từng bỏ công đi du lịch đến NT nhờ tôi chép cho một đĩa MIKTEX đã hơn 2 năm), thầy giáo Phiệt tại LQD Đà Nẳng cũng dùng nó, ... Như vậy là có người dùng,,,

Vì nhiều người cần phải làm ra tiền nhờ cái gì đó nên họ cũng không mất thời gian để học TeX? Cái khóa luận của em viết ra để trình cho Hội đồng trông đẹp, trang trọng nhưng các Thầy đâu ăn được?

Đoạn này tâm sự riêng không công bố: Được biết (năm 1973 khi tôi còn đang ở Pháp (học Toán) tôi đã biết phải dùng TeX để làm khóa luận. Như vậy đối với DH là phải bắt buộc. Còn thử nghĩ ngày hôm nay: Tại VN dạy Tin học lại có món Word? Tôi hơi quá khích chứ Word không là cái gì của Tin Học (nó chỉ là sản phẩm áp dụng)

Nói chung cái gì là khởi điểm: Chỉ có sự say mê và yêu cái đẹp thì người ta đến với một muc tiêu nào đó. Không đến với TeX là thông thường vì người ta không thích TeX. Trả lời như vậy cho đơn giản.

Em hỏi một, tôi trả lời tràn lan. Để KA phải đỡ nhọc công hỏi thêm.

Việc học tập là cần trao đổi. Nhưng tôi hay sợ người ta cười chê nên cũng không dám hỏi? Tôi đã có lần (nhiều lần) hỏi về cách xử lý một cách dịch file .tex thành .pdf mà người ta giấu diếm. Tuy người đó biết TeX là do tôi cho cả công sức cả đĩa (cả các đoạn mã, cả font, cả nhiều thứ -- trước đó anh ta đã dùng PCTEX của nhóm HN bẻ khóa nhưng PCTEX HN lúc đó chỉ dùng ABC..).

Bởi thế nên nói `đồng sàn dị mộng'. Tôi không tốt, nhưng cũng không tệ mà không nói những điều gì mình biết. Vì trên đường chỉ có một người đi thì rộng rãi nhưng cô đơn.

Đi con đường chỉ một mình quả là rộng rãi, nhưng cô đơn. Em cho rằng hiện nay, chia sẻ thông tin là một điều kiện tiên quyết để thành công. Độc hành có thể nói là chỉ dành cho thiên tài ;)

Đối với nhiều người, TeX không có ích vì nó không gắn với lợi ích cá nhân, không mang lại cái 'ăn'. Với thầy ( và cả như em ), TeX mang lại vẻ đẹp trong suy nghĩ, và cảm giác chinh phục ( như thầy nói, giúp thầy tự học ). Như vậy, TeX cũng là một triết lý, thầy nhỉ ;)

Ngoài việc viết driver cho máy in, điều chỉnh font,... thầy có những 'dự án' nào đáng kể với TeX? Những dự án đó vẫn có ích? Cụ thể hơn, mảng nào của TeX khiến thầy thích nhất và hiểu nhất?

Kỳ Anh hỏi: Ngoài việc viết driver cho máy in, điều chỉnh font,... thầy có những 'dự án' nào đáng kể với TeX? Những dự án đó vẫn có ích? Cụ thể hơn, mảng nào của TeX khiến thầy thích nhất và hiểu nhất?

Cuối cùng thì mình chỉ còn dự `ớn' là: Dịch và minh họa các gói mà các Guru đã công bố. Bây giờ chỉ đi chi tiết vào những gì mình cần và thích. Cái pstricks là cái cần thiết nhất cho những người typeset tài liệu toán.

Cái esnips.com nó chứa những ` tiểu phẩm', những lượm lặt' kinh nghiệm và cả sai lầm (do không hiểu hết).

Trong suy nghĩ: ` Hiện nay tài liệu Tiếng Việt còn rất ít, cần dịch để mọi người cùng đọc' (Nhưng phải góp ý cho mình chứ nếu không thì trước sau mình cũng từ bỏ và lại tiếp tục suy nghĩ???). Quỹ thời gian của tôi còn rất ít. Các dự án lớn thì quá sức. Chỉ có chuyện nhỏ là duyệt lại những cái mình đã có và làm cho nó dễ hiểu hơn, đơn giản hơn với mong muốn giúp người mới biết về TeX mau chóng vượt lên và họ tạo ra sản phẩm giúp người khác.

Em rất biết ơn thầy vì những đóng góp rất tích cực của thầy. Nhưng em sợ thầy buồn lắm. Như em đã từng vậy. Kết quả làm ra, có ai dùng không thì không biết. Có dùng thì thật ít khi feedback.... Sai đúng gì ... mặc bay!

Kết quả ở esnip của thầy rát nhiều. Cần phải hệ thống lại. Việc này đòi hỏi thời gian và em cố gắng làm trong quỹ thời gian của em: hiện nay em đang làm luận văn, rất bận. Em kiếm thêm vài bạn sinh viên và truyền vi-rút tex cho tụi chúng.

Trước hết là: Chẳng có gì buồn. Những thứ gì mà mình làm là tiêu khiển. Tôi đã nói: Thay vì đi hát karaoke thì làm TeX cho vui. Việc chính là làm Toán.

Trình soạn thảo mà tôi dùng đầu tiên là Notepad (dùng cho TeX/LaTeX). Chừng đó là đủ. Sau đó tôi dùng WinShell 2.1, hiển nhiên nó tốt hơn notepad nhiều.

Thời gian sau tôi dùng Crimson Editor vì nó cũng tiện dụng như Winshell nhưng dễ dùng hơn. Ngặt một nỗi là nó không có wizard để nạp đưa các kí hiệu vào tài liệu. Nhưng thời gian sử dụng khá lâu thì mình chỉ dùng bàn phím chứ đâu dùng chuột... Với tex dùng code thông thường không dùng mã Unicode thì tạm ổn... Nó cho phép soạn các tập .bat để gọi các Compiler latex, pdflatex, mpost, ... còn cho phép soạn các macro text để nạp vào tài liệu các preamble, môi trường cá nhân hay dùng.

Bây giờ đã có bản WinShell 3.1 tôi đang dùng thử. Nó khá ổn định nếu soạn tài liệu với mã Unicode. Còn một vướng mắc nhỏ là: Đôi khi dùng User program để gọi các Compiler đặc biệt với tham số thì nó chưa chạy (chập chờn')

Tôi không đưa lên Web những sản phẩm có chất lượng mà những thứ đó là tài liệu dịch. Dịch theo quan điểm: Vừa dịch vừa làm thử và làm thế nào cho gọn nhất để có được hiệu quả gần giống bản gốc. Tức là đã kiểm tra qua thực tế. Không đảm bảo đúng ngôn từ của tác giả. Có thêm thắt chút ít; do đó có thể sai do mình nghĩ sai. Bởi vậy mong người đọc hồi âm để biết mà sữa chữa. Nhưng như em nói: Người đọc không cần hồi âm. Buồn lắm nhưng đã nói: Ai đọc thì đọc; chẳng bận tâm. Chuyện này giống như tôi đi dạy hiện nay: Một bài toán với lời giải đơn giản, dễ hiểu ... học trò nghe và ghi chép... Có hỏi chúng cũng không trả lời. Điều này cho thấy chất lượng giảng dạy phải đi xuống.

Tôi hay dùng mọi thứ theo chuẩn: Nhỏ gọn, hiệu quả gần được với ý muốn. Vì sao? Vì khi cài đặt sẽ nhẹ nhàng cho mình hơn. Ví dụ tôi dùng MikTeX ở dạng small rồi sau đó thiếu gì thì thêm thứ đó. Điều này giúp tôi hiểu quan hệ của các gói. Và nếu có gì thì cài lại (chép lại) cũng nhanh.

Em cũng gặp gỡ nhiều người dùng TeX, em thấy học đánh TeX khó nhọc lắm, nói rõ hơn là họ đánh TeX như Word. Mặc dù kết quả in ra thật tuyệt nhưng in ra mã nguồn thì phát khiếp.

Ở chỗ thầy thật có ít người dùng TeX ( mà thầy biết ). Vậy thầy có lời khuyên nào cho người dùng TeX không ( mới làm quen, cũng như đã làm quen đã lâu ) ?

Phỏng vấn hhp (Lê Bá Phi) là đúng. Nếu có gì tôi gà thêm cho. Phi là cao thủ đó. Nhưng hiện nay phải phỏng vấn gấp đi vì anh ta sắp sửa vào phần việc của anh ấy (Sắp thi Đại học). Phi dạy tại Đại học Hải Sản Nha Trang là người có chức vụ nên việc cho SV làm luận văn (bắt buộc dùng TeX) là có thể... Mình dạy tại trung học chuyên Lê Quí Đôn bên ít ảnh hưởng. Ngoài ra em có thể nói Phi giới thiệu cho Anh Cường bên CDSP Nha Trang (anh này là Trưởng Khoa - Dân Tin chuyên nghiệp; trước rất mê TeX, nhưng lên chức rồi thì lơ luôn. Mấy hôm nay bận với cái Tú Tài nên không rãnh lắm (vì đi huyện xa).

Vì một số lý do, cuộc phỏng vấn tạm thời kết thúc tại đây...